เราทุกคนรูดีวาการที่จะทําใหกลอง โทรทรรศนมีประสิทธิภาพสูงนั้น เรา จํ าเปนตองใชเลนสที่มีขนาดใหญ แตความคิดงายๆ ที่วา ถาเราตองการกลองที่มีกํ าลังสูงเพียงใด เราตองสรางเลนสใหมีขนาดใหญเพียงนั้นเปน ความคิดที่ผิด เพราะเลนสที่ใหญจะมีนํ้ าหนักมาก และนํ้ าหนักที่มากนี้จะกดตัวเลนสจนกระทั่งเลนสเสียทรงเปน เหตุใหมันโฟกัสแสงไดไมชัด นอกเหนือจากประเด็นเรื่องนํ้ าหนักแลว การสรางเลนสขนาดใหญใหเนื้อเลนสมี ความหนาแนนสมํ่าเสมอตลอดตัวเลนสเปนเรื่องที่ทําไดยากมาก หากเนื้อเลนสมีความหนาแนนไมสมํ่ าเสมอ ดัชนีหักเหของแกวที่ใชทําเลนส ก็มีผลทําใหเลนสนั้นโฟกัสแสงไดไมดี และภาพที่ไดจะไมชัดอีกเชนกัน

ปญหาและอุปสรรคเหลานี้เปนปจจัยที่ทําใหกลองโทรทรรศน มีขอจํ ากัดในเรื่องคุณภาพและประสิทธิภาพ

ในป พ.ศ. 2525 Ermanno แหงมหาวิทยาลัย Laval ในเมือง Quebec แคนาดา ไดสรางถาดกลม ขนาดเสนผาศูนยกลางยาว 1.5 เมตร สํ าหรับบรรจุปรอท เมื่อเขาใชมอเตอรหมุนถาดดวยความเร็ว 10 รอบ/นาที ผิวปรอทในบริเวณตรงกลางถาดจะโคงลงเปนรอยบุม และผิวปรอทที่ตรงบริเวณขอบถาดจะเขยิบสูงขึ้น ผิวโคงที่ มีลักษณะเชนนี้ ในวิชาคณิตศาสตรเขาเรียกวา โคงแบบ parabola

นักฟสิกสรูวากระจกทีโคงแบบ parabola สามารถโฟกัสแสงได และนั่นก็หมายความวา ถาดปรอททํ า หนาที่เสมือนเปน กลองโทรทรรศนที่สามารถสองดูดาวได

ขอดีประการหนึ่งของกลองโทรทรรศนที่ใชปรอทคือ นักดาราศาสตรสามารถปรับความยาวโฟกัสของ กระจกโคงไดโดยปรับความเร็วในการหมุนถาด และขอเสียขอหนึ่งของกลองชนิดนี้คือ เราใชมันดูดาวไดเฉพาะ กลุมดาวที่อยูเหนือถาดตรงๆ เทานั้น เพราะถาถาดเอียงแมแตเพียงเล็กนอยก็ตาม ปรอทในถาดจะไหลเออไป ขางหนึ่งทําใหความยาวโฟกัสของเลนสปรอทเปลี่ยน แตถึงแมจะมีขอจํ ากัดเชนนี้กลองโทรทรรศนที่ใชปรอทก็ยัง มีประโยชนอยางมหาศาลในการคนหาอุกกาบาตหรือดาวเคราะหนอยตางๆ เพราะเพียงแตวางถาดปรอทในแนว นอน กลองก็สามารถจะครอบคลุมพื้นที่ที่มองไดมากแลว

Borra ผูประดิษฐกลองนี้ไดเปนคนแรกชี้แจงวา ภาพดาวที่ถายไดจากกลองโทรทรรศนปรอทมีคุณภาพดี พอๆ กับภาพที่ไดจากกลองโทรทรรศน Hubble แตขอที่ไดเปรียบเทียบมากของกลองแบบนี้คือ การมีราคาคา กอสรางถูก เพราะกลองโทรทรรศนปรอทมีราคาถูกกวากลองโทรทรรศน Huble ราว 100 เทา

เมื่อปลายป 2534 นักดาราศาสตรจากมหาลัย California ที่ Los Angeles ไดประสบความสํ าเร็จในการ สรางถาดปรอทที่มีเสนผาศูนยกลางยาว 2.6 เมตร ดวยงบประมาณคากอสรางเพียง 1.25 ลานบาท นักวิทยา ศาสตรกลุมนี้ไดนํากลองโทรทรรศนที่เขาประดิษฐไปติดตั้งดูดาวที่เมือง Fairbanks ในรัฐ Alaska และที่เมือง Sunspot ในรัฐ New Mexico องคการ NASA ของสหรัฐก็ไดใชกลองโทรทรรศนปรอทที่มีเสนผาศูนยกลางของ ถาดยาว 3 เมตร ตรวจหาอุกกาบาตที่อาจจะพุงมาชนโลก

ขณะนี้ Borra และ P. Hickson แหงมหาวิทยาลัย British Columbia ที่เมือง Vancouver ในแคนา ดากําลังวางแผนจะสรางกลองโทรทรรศนที่มีถาดปรอทเสนผาศูนยกลาง ยาว 5 เมตร กลองนี้จะมีอํ านาจและประ สิทธิภาพในการดูจักรวาลสูงเทากลองโทรทรรศนขนาด 200 นิ้ว ที่ภูเขา Palomar ซึ่งเปนกลองที่มีขนาดใหญ เปนลํ าดับที่ 3 ของโลก รองจากกลอง Keck ที่ฮาวาย และกลองขนาด 300 นิ้ว ของรัสเซีย

Borra เชื่อวาเทคโนโลยีการใชมอเตอรคุณภาพสูง จะเขามามีบทบาททํ าใหกลองโทรทรรศนปรอทหมุน ดวยความเร็วสมํ่าเสมอเปนเวลานาน และนั่นก็หมายความวา ความยาวโฟกัสของผิวปรอทจะคงที่ตลอดไป อันมีผลทําใหภาพตางๆ ที่ถายไดมีความคมชัด และวันหนึ่งขางหนาในอนาคต Borra คาดฝนวา เมื่อมนุษย อวกาศไปเยือนดวงจันทรอีก เขาจะนํ ากลองโทรทรรศนปรอทที่มีราคาถูก แตมีประสิทธิภาพดีไปสองดูดาวจาก ดวงจันทร ครับ

---

ที่มา : ดร.สุทัศน์ ยกส้าน สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.)